De sterren op de Europese vlag, die de idealen van eenheid, solidariteit en harmonie tussen de volkeren van Europa symboliseren, vormen hier een doornenkroon.

Afgelopen weekend was het Pasen in de Grieks-orthodoxe kerk. Ik ben als kind gedoopt, maar mijn ouders waren niet erg actief in het geloof. Op een paar vertwijfelde pogingen na, heb ik als jongvolwassene zo goed als niets van de Bijbel, of aanverwante werken, gelezen. Het meeste inzicht verwierf ik misschien wel door een reeks boeken van de filosoof en romancier Nikos Kazantzakis te lezen. Die heeft de bijbel in zijn leven meerdere malen gelezen, en wist door zijn kennis van het Oudgrieks waarschijnlijk meer van het onderwerp af dan het gros kerkelijke prelaten in zijn tijd, wat hem vast niet in dank werd afgenomen. Het boek ‘De Laatste Verzoeking’ getuigt ontegenzeggelijk van een oprechte liefde voor Jezus en het christelijk geloof, maar niet noodzakelijkerwijs voor alle theologische dogma’s, en hij werd er bijna om geëxcommuniceerd. Tien jaar ervoor schreef hij “Christus wordt weer gekruisigd”, waarin hij de tegenstelling tussen de christelijke waarden (Jezus’ uitspraken) en daden, van vooral gemeenschaps- en religieuze leiders, hekelt. Dit komt sterk naar voren in de behandeling van een groep arriverende vluchtelingen, uit een naburig dorp, in aanloop naar het Paasfeest.

“Christus wordt weer gekruisigd” is Kazantzakis’ meest ambitieuze roman. Het is een onvermoed actuele roman over onze eigen tijd, waarin mensen op de vlucht voor oorlog en armoede elders een veilig heenkomen zoeken

Naar het schijnt heeft dit werk de voorbije jaren opnieuw in de belangstelling gestaan, vanwege de vluchtelingencrisis. De coronacrisis, die we nu doormaken, voegt daar nog een extra wrange dimensie aan toe. Asielzoekers zitten, zelfs in Nederland, dicht op elkaar en zonder voldoende beschermingsmiddelen, op opvanglokaties waar essentiële voorzieningen en medische zorg slecht zijn of geheel ontbreken. Ook worden hun rechten steeds vaker geschonden, met een beroep op de uitzonderlijke omstandigheden. Er wordt zelfs op hen geschoten, aan de Turkse grens. Maar afgaande op alle ontwikkelingen, gaat de vergelijking met het boek verder dan alleen het vluchtelingenvraagstuk. Nu het virus de cohesie van de EU aantast, is de eurocrisis in volle hevigheid terug. Waren het in 2010 nog vooral Griekse burgers die bij wijze van beleid door sociaal-economische ellende werden getroffen, en daardoor de werkloosheid en het aantal zelfmoorden zagen toenemen. Nu wachten ook Spanjaarden en vooral Italianen hetzelfde lot, als het antwoord opnieuw wordt gezocht in de tucht van de markt en begrotingsdiscipline. Wanneer Nederland volhardt in een haast dogmatische weigering om de gemeenschappelijke Europese munt als een politiek project te zien, in plaats van een zuiver economische kwestie met marktuitkomsten als leidraad.

“Zonder voelbare investeringen in sociale en publieke diensten, dicht bij de Europeanen van wie gevraagd wordt opnieuw de menselijke waardigheid te oefenen, zal het kansloos zijn [de binnenwereld van lidstaten af te schermen van valse varianten van die waardigheid, die al zo in zwang zijn.]” – Mathieu Segers

Het Varlaäm klooster, vernoemd naar de vrome kluizenaar die zich rond 1350 op deze rots terugtrok.

Ik heb me altijd al iets van een seculiere monnik gevoeld en vind het geen probleem als ik me op afstand bevind van al het sociale gebeuren. Bijeenkomsten, groot of klein, ik mijd ze het liefst. De enige keren dat ik me op m’n gemak voelde onder groepen van mensen, was wanneer ik er gemoedelijk flanerend in wegzonk op  boulevards en in winkelstraten van Europa’s historische binnensteden. Hoe groter de meute, hoe gelukkiger ik was. Maar niets gaat boven de eigen haard. De zelfisolatie vanwege Covid-19 voelt daarom zonder meer als een vloek én een zegen. Aan mijn vrijwilligerswerk was ik wel gehecht. Daar bevond ik me ook tussen veel mensen, maar meestal op grotere afstand dan anderhalve meter. En ik viel er evenmin op, want het was op een plek waar elkeen uitsluitend aandacht had voor z’n boek of z’n beeldscherm(pje). En ik was degene die hun aandacht mocht verstoren als ze zich, al dan niet bewust, binnen mijn werkterrein begaven. In boekwinkels had ik het ook altijd reuze naar mijn zin, omdat ik me volledig kon focussen op een willekeurig boek dat mijn interesse had gewekt, en ik tijdens het lezen daarvan alles wat er om me heen gebeurde, kon buitensluiten. Magisch. Ik kan me afgezien van die twee voorbeelden nauwelijks situaties bedenken, waarin het coronavirus me heeft gehinderd in het dagelijks leven. En daarom zou ik er weinig rouwig om zijn, als dit het nieuwe normaal werd, zeker vergeleken met andere mensen.

Dit icoontje van een man met een laptop en een kat achter zich, een ontwerp van Jolein Melis, ging via sociale media direct viraal.

Thuiswerken raakt onder druk van de omstandigheden, bijvoorbeeld, nu steeds meer ingeburgerd. Ik had al langer dan vandaag een uitgesproken voorkeur daarvoor, want ik heb altijd administratief werk verricht, wat ik nog steeds leuk vind, maar in de loop der jaren een grote aversie, intolerantie zelfs, ontwikkeld voor kantoortuinen. En daarmee bedoel ik dat ik er letterlijk, en figuurlijk, ziek van werd. Aleen een ‘Japanse tuin’ zie ik bij wijze van spreken, in dat opzicht, nog wel zitten: Alle werknemers op twintig meter afstand van elkaar gezeten, en achter een rots en waterval verborgen, zachtjes fluisterend in hun headset. Geloof het of niet, maar wat de onderlinge afstand aangaat, ben ik zulke kantoorruimtes al eens tegenkomen, in de jaren nul. Een ander positief effect van deze pandemie, is dat ik nu meer bewust mijn boodschappen doe. Het is niet de eerste keer dat ik dat effect voel, en de aanleiding was de vorige keer ook geen aangename, maar de angst om de supermarkt te betreden heeft ervoor gezorgd dat ik mijn boodschappen online bestel, en daarom gedwongen ben een boodschappenlijstje te maken in plaats van impulsief iets uit de rekken te pakken, op de weg terug naar huis. Daarmee bespaar ik zowel op huishoudgeld als op calorieën. En ik bestel dezer dagen nog wel meer online. Boeken, strooivoer, bloemzaden, keuken- en tuingerei, om maar wat te noemen. Niet de deur uithoeven voor de middelen van bestaan. Als het niet tot zoveel slachtoffers en economische ontwrichting en dergelijke had geleid, zou ik het coronavirus misschien nog een weldadig fenomeen hebben gevonden.

Cocoon (v.intr.) : To be isolated or protected from harsh, dangerous, or disturbing realities, especially by remaining indoors at home in one’s free time. [Greek kokkos, seed, berry.]