De sterren op de Europese vlag, die de idealen van eenheid, solidariteit en harmonie tussen de volkeren van Europa symboliseren, vormen hier een doornenkroon.

Afgelopen weekend was het Pasen in de Grieks-orthodoxe kerk. Ik ben als kind gedoopt, maar mijn ouders waren niet erg actief in het geloof. Op een paar vertwijfelde pogingen na, heb ik als jongvolwassene zo goed als niets van de Bijbel, of aanverwante werken, gelezen. Het meeste inzicht verwierf ik misschien wel door een reeks boeken van de filosoof en romancier Nikos Kazantzakis te lezen. Die heeft de bijbel in zijn leven meerdere malen gelezen, en wist door zijn kennis van het Oudgrieks waarschijnlijk meer van het onderwerp af dan het gros kerkelijke prelaten in zijn tijd, wat hem vast niet in dank werd afgenomen. Het boek ‘De Laatste Verzoeking’ getuigt ontegenzeggelijk van een oprechte liefde voor Jezus en het christelijk geloof, maar niet noodzakelijkerwijs voor alle theologische dogma’s, en hij werd er bijna om geëxcommuniceerd. Tien jaar ervoor schreef hij “Christus wordt weer gekruisigd”, waarin hij de tegenstelling tussen de christelijke waarden (Jezus’ uitspraken) en daden, van vooral gemeenschaps- en religieuze leiders, hekelt. Dit komt sterk naar voren in de behandeling van een groep arriverende vluchtelingen, uit een naburig dorp, in aanloop naar het Paasfeest.

“Christus wordt weer gekruisigd” is Kazantzakis’ meest ambitieuze roman. Het is een onvermoed actuele roman over onze eigen tijd, waarin mensen op de vlucht voor oorlog en armoede elders een veilig heenkomen zoeken

Naar het schijnt heeft dit werk de voorbije jaren opnieuw in de belangstelling gestaan, vanwege de vluchtelingencrisis. De coronacrisis, die we nu doormaken, voegt daar nog een extra wrange dimensie aan toe. Asielzoekers zitten, zelfs in Nederland, dicht op elkaar en zonder voldoende beschermingsmiddelen, op opvanglokaties waar essentiële voorzieningen en medische zorg slecht zijn of geheel ontbreken. Ook worden hun rechten steeds vaker geschonden, met een beroep op de uitzonderlijke omstandigheden. Er wordt zelfs op hen geschoten, aan de Turkse grens. Maar afgaande op alle ontwikkelingen, gaat de vergelijking met het boek verder dan alleen het vluchtelingenvraagstuk. Nu het virus de cohesie van de EU aantast, is de eurocrisis in volle hevigheid terug. Waren het in 2010 nog vooral Griekse burgers die bij wijze van beleid door sociaal-economische ellende werden getroffen, en daardoor de werkloosheid en het aantal zelfmoorden zagen toenemen. Nu wachten ook Spanjaarden en vooral Italianen hetzelfde lot, als het antwoord opnieuw wordt gezocht in de tucht van de markt en begrotingsdiscipline. Wanneer Nederland volhardt in een haast dogmatische weigering om de gemeenschappelijke Europese munt als een politiek project te zien, in plaats van een zuiver economische kwestie met marktuitkomsten als leidraad.

“Zonder voelbare investeringen in sociale en publieke diensten, dicht bij de Europeanen van wie gevraagd wordt opnieuw de menselijke waardigheid te oefenen, zal het kansloos zijn [de binnenwereld van lidstaten af te schermen van valse varianten van die waardigheid, die al zo in zwang zijn.]” – Mathieu Segers